Prijsonbewust?

30 Semarang (1)

 1948-1954

Semarang, de hoofdstad van Midden-Java, ligt aan de noordkust op 600 km ten oosten van Jakarta. Indertijd woonde de oudste broer van mijn moeder daar met zijn gezin, op de Jalan Lampersarie. Mijn vader, die in Semarang is geboren, had in die stad nog een jongere broer en twee zusters, ook elk met hun gezinnen.

Na de Japanse bezettingstijd, omstreeks begin 1948, toen wij in Jakarta woonden, is mijn moeder er heen geweest om haar broer te ontmoeten, er enkele dagen te logeren en tegelijkertijd de jongste zuster van mijn vader op te zoeken. Ze kwam met fijne verhalen thuis.
Deze tante was het die mij met behulp van connecties bij de Burgerlijke Stand te Batavia/Jakarta na een klein jaar wist los te peuteren uit de internering in de gevangenis te Meester Cornelis/Jatinegara tijdens de Japanse bezettingstijd. (Zie hoofdstuk 12 De Japanse bezettingstijd [2])
Daar zat ik toen in de Bijzondere Strafgevangenis — de Penjara Luar Biasa Jatinegara — te Meester Cornelis samen met circa 750 mannen van 16 jaar en ouder, die door de politie onder Japanse leiding waren opgepakt tijdens hun razzia’s op nog vrij loslopende mannen. Dit waren pakweg 650 Nederlanders en ongeveer 100 Nationalistische Chinezen onder generalissimo Chang Kai Shek (dus niet de communistische Chinezen!).

Avontuurlijk reizen naar Semarang

Hier was ik magazijnmeester bij de KLM op Kemayoran te Jakarta
Hier was ik magazijnmeester bij de KLM op Kemayoran te Jakarta
Vanwege de fijne verhalen van mijn moeder vond ik het een goed idee om mijn veertien vakantiedagen voortaan in Semarang door te brengen. In de tijd dat ik bij de KLM te Kemayoran in Jakarta werkte, kon ik er gratis heen vliegen; dan werd er geland op het vliegveld Kalibanteng te Semarang. Vaak genoeg heb ik meegevlogen op een testvlucht met de Dakota’s en Catalina’s nadat ze een grondige onderhoudsbeurt hadden ondergaan, een APK-beurt zal ik maar zeggen. Dan werd het toestel eerst gevuld met zandzakken als verondersteld gewicht aan koffers en passagiers. Hoog in de lucht boven zee werden de propellers — terwijl de motor op volle toeren draaide — geleidelijk in de vaanstand gezet (de schuine stand van de propellers werd langzaamaan minder schuin) totdat het toestel z’n gewicht niet langer kon dragen en de neiging had naar beneden te dwarrelen. Het was een sensatie om dit soort tests mee te maken, maar als ik meevloog moest ik wel een papiertje tekenen dat het geheel op eigen risico was en buiten verantwoordelijkheid van de KLM.
Laat ik maar zelf in de cockpit plaatsnemen….
Laat ik maar zelf in de cockpit plaatsnemen….
 In de tijd daarna, toen ik werkzaam was bij de Koninklijke Boek- en Offsetdrukkerij G. Kolff & Co, ging ik met de trein naar Semarang om op station Tawang uit te stappen. Stipt op tijd vertrok je uit Batavia Benedenstad om 6 uur in de morgen, eveneens stipt op tijd kon je vertrekken op het volgende station Gambir (ook te Batavia) — maar dan was de trein al zo goed als vol — en wist je de aankomsttijd in Semarang en ook daarna de tijd van aankomst op eindpunt Surabaya. Althans, dat dacht je, want daar deugde zelden wat van. De trein die mij naar Semarang bracht, moest bij Weleri nogal eens stoppen, omdat er (gelukkig tijdig) gewaarschuwd was voor een bende gewapende rovers die in de omgeving weer eens actief waren en die soms de trein onder schot namen. Dan stonden wij ergens langs de berm van de spoorbaan een sigaretje te roken of de benen te strekken, totdat we weer verder konden.
Treinreizigers die naar Surabaya moesten, hadden de pech dat ze daardoor vaak pas laat in de avond arriveerden en als we konden verwachten door 'snipers' te worden beschoten, reden er op de treeplank een paar gewapende KNIL militairen mee. Dit laatste gebeurde tot 27 december 1949, want daarna werd het voor de eerstvolgende negen maanden Republik Indonesia Serikat.

Of ik ging erheen met de zogenaamde 'kapal putih', de witgeschilderde passagiers-/vracht-schepen van de KPM, de Koninklijke Pakketvaart Maatschappij. In Jakarta stapte je dan te Tanjung Priok om 7 uur 's avonds aan boord van zo’n KPM-er, om 12 uur later om 7 uur 's morgens voor anker te liggen in de Rede van Semarang. Het water in de haven zelf was te ondiep voor deze schepen met een behoorlijke diepgang en dus werd je, met alle vracht voor Semarang bestemd, met motorboten aan wal gezet.

Eerste ontmoetingen met, naar later bleek, toekomstige schoonvader

Mijn vakantie aldaar, waar ik in het begin bij mijn oom en zijn gezin in de Jalan Lampersari logeerde, beviel mij best. Van daaruit ging ik dan op bezoek bij mijn tante en haar kinderen in de Jalan Gundih een eindje verderop. Die was inmiddels gescheiden en hertrouwd met een ook gescheiden man (met vier kinderen) en ik was toen nog onkundig van het feit dat hij later mijn schoonvader zou worden. Beiden hadden overigens tot aan hun overlijden, een goede onderlinge verstandhouding met hun ex-partner’. Ze kwamen geregeld in contact met elkaar en hun nieuwe partners, wat voor alle kinderen een ideale situatie was.

Enkele Chinese invloeden

Reclamebord te Semarang
Reclamebord te Semarang
Semarang is een oude stad die in de grijze oudheid nog tot het machtige rijk Mataram behoorde. Meer dan vijfhonderd jaar eerder waren er vele Chinezen uit China met grote Chinese vloten neergestreken om er een nieuw bestaan te vinden. Je zou het niet zeggen als je de grote aantallen Chinezen onder de bevolking in Jakarta of Surabaya ziet, maar Semarang heeft van alle Indonesische steden het hoogste percentage etnische Chinezen. In de tijd van het machtige rijk Mataram was de lumpia reeds bekend, maar dan onder de naam lunpia en dat kan je nu nog lezen op de vele uithangborden bij deze 'snoepwinkels'.

Nieuw na de oorlog was de onder hoge druk gestoomde bandeng asep (gerookte bandeng), een bijzonder lekkere vissoort, maar ook zeer berucht om zijn vele graten. Door het onder hoge druk stomen van deze vis, en ook kip, worden de graten van de vis en de beenderen van de kip zo zacht, dat je ze zogezegd 'met huid en haar' kan oppeuzelen. Een bezoek aan de Klênteng, in het hart van Chinatown, en ook aan pasar Johar is zeer zeker de moeite waard.

Verschil moet er zijn, ook in smaak: in West-Java zijn vele gerechten meer aan de zoetzure kant, terwijl Midden- en Oost-Java het meer aan de zoete kant houden.

Op de pasar Johar is me eens een financiële meevaller overkomen, die ik niet licht zal vergeten. Al slenterend door de pasar en de geuren opsnuivend van al die uitgestalde lekkernijen, bleef een op het oog straatarme jongeman mij hardnekkig en ononderbroken lastig vallen om staatsloten van hem te kopen. Dat kon ik op het laatst niet langer aanzien, ik heb mijn hand over mijn hart gestreken omdat hij er echt hongerig uitzag en heb — zonder verder af te dingen — twee staatsloten van hem gekocht. Laat nou op een van die staatsloten een mooi geldbedrag vallen!

Wat mij vooral in Semarang, en trouwens in heel Midden-Java, opviel, was dat het er stukken goedkoper was dan in West-Java en dat ze er bepaalde gebruiken hebben die elders onbekend zijn. Oud-Semarangers noemen hun stad liefkozend Semawis en het is er gebruikelijk, dat de 'welasan' — afgeleid van het Javaanse woord sewolas, wat het cijfer 11 betekent — wordt toegepast bij het kopen van bijvoorbeeld vruchten. Kocht men na veel tawar (afdingen) bijvoorbeeld 10 mangga’s of 10 jeruks (sinaasappels), dan kreeg je in Midden-Java en ook in Oost-Java, de 11e er gratis bij.

Logeerde ik in Semarang bij mijn gescheiden tante met veel eigen kinderen en haar tweede echtgenoot (mijn a.s. schoonvader, maar dat wist ik toen nog niet) met vier eigen kinderen, dan begrijp je wel dat het daar een huisje vol was!

Met mijn - zoals pas veel later bleek - a.s. schoonvader, mijn tante en dikwijls op bezoek zijnde familie speelden wij vaak domino inclusief de quasi scheldpartijen als er weer eens iemand goed tuk werd genomen en gedwongen was een kaart te sluiten! Vermeldenswaard is, dat de vier kinderen van mijn toen nog onbekende schoonvader mij bij de eerste kennismaking heel beleefd "meneer" noemden, gezien ons leeftijdsverschil! Het volgende stukje van dit verhaal is eens temeer het vermelden waard, omdat mijn leven anders een heel andere wending zou hebben genomen en alles totaal anders zou zijn gelopen.

Volgende (31) »  Omhoog   ^^  « Vorige (29)