Ritueel om een gezonde baby te krijgen

7  Rituelen

Weer terug op Java en symbolische handelingen

De Puncak-pas te West-JavaDe Puncak-pas te West-Java

Intussen had mijn vader kort voor onze terugkeer van Europees verlof de mededeling ontvangen, dat zijn eerstvolgende standplaats Tasikmalaya zou worden, een stad dicht bij Bandung te West-Java in de Preanger. Ook hier kregen we – of je nou bijgelovig was of niet – steeds weer met een vast ritueel te maken bij het betrekken van een woning.

Ritueel bij nieuw adres

Betrof het een Indisch gezin, dan stond mevrouw erop dat de volgende ceremonie eerst plaats moest vinden en betrof het een Hollands gezin die van toeten noch blazen wist, dan was het een huisbediende die op eigen initiatief het volgende ritueel bezigde: allereerst moest er een offer gebracht worden aan de huisgeest om die gunstig te stemmen. Daarvoor werden in een hoekje of opzij van de woning twee borden pap op de grond neergezet, één met witte en één met bruine pap. De bediende kreeg kort tevoren tevens de opdracht om op de pasar wat strooibloemen te kopen en die tezamen met wat koperen centen midden op de dichtstbijzijnde kruising van wegen neer te leggen.

Ritueel bij overlijden

Zo waren er meer vaste gebruiken waar men zich in Indië naar eer en geweten aan hield volgens ongeschreven regels. Had er een overlijden van een gezinslid plaatsgehad in de woning, dan kwam de naaste familie op de 40-ste, 100-ste en soms de 1000-ste dag na het overlijden van die persoon bijeen om diens overlijden te gedenken.

Ritueel voor mooi weer

Een derde – misschien wat lachwekkend – 'ritueel' gebeurde als je op een bepaalde dag thuis een feestje organiseerde dat grotendeels in de open lucht plaatsvond, want dan wilde je natuurlijk van mooi weer  verzekerd zijn. Om dat gedaan te krijgen – dat hoopte men althans – moesten de weergoden gunstig gestemd worden. Daarvoor vond de dag tevoren het volgende plaats: van een sapu lidi (bestaande uit samengebundelde kokosbladnerven) of een bezem (hetzelfde plus een houten handvat) werd één nerf genomen. Deze werd dan in de tuin geplant en vervolgens werd er een lombok bovenop gespiest. Voor dit ritueel moest er dan nog een onderbroek op het dak van het huis worden geworpen. Lachwekkend, maar je kon het toch maar beter voor alle zekerheid proberen, nietwaar?

De Preanger (Parahiangan)

Preanger
In de Preanger, West-Java, kun je veel van dit soort landschapsfoto’s maken
De hele streek vanaf de stad Buitenzorg – nu omgedoopt tot Bogor – tot aan Bandung en omstreken toe is grotendeels bergachtig en dat hele gebied werd de Preanger – nu Parahiangan – genoemd. De bewoners die oorspronkelijk hun wortels hier hebben, zijn Sundanezen en spreken naast het Maleis – nu dus Indonesisch – hun eigen taal: het Sundanees.

In Tasikmalaya bewoonden we een groot huis recht tegenover het pandhuis en hadden we als buren een gezin met twee kinderen, meisjes van omstreeks mijn leeftijd, met wie we goed bevriend waren.

Eerst tijdens een vakantie, 18 jaar later bij een bezoek aan een oom van mij die met zijn gezin in een paviljoentje van een huis in Semarang woonde, bleek toevallig één van deze twee meisjes, nu getrouwd en met een eigen gezin, aldaar in het hoofdgebouw te wonen.

Roeibootje
Roeibootje

Wedstrijdspelen

In Tasikmalaya hebben we vanaf midden 1935 slechts een half jaar gewoond, maar wel heel wat beleefd en zelf heb ik er de grootste vernedering in mijn prille jeugd moeten ondergaan (beschreven in het volgende hoofdstuk).

Hier werden tijdens de weekenden op het dorpsplein door de lokale bevolking vaak wedstrijden pijl- en boogschieten gehouden, en in kanalen met minstens pakweg 50 cm diep snelstromend water, racewedstrijden met 'vissen' gehouden. De deelnemers daaraan waren in het bezit van een houten vis van dezelfde grootte, die aan de onderkant was verzwaard met een stuk lood, zodat ze rechtop staande in het snelstromende water mee konden drijven. Na de gelijktijdige tewaterlating liep de hele meute langs de waterkant mee en de vis die het eerst aankwam bij een vooraf vastgestelde finish had uiteraard gewonnen. De vissen, die met zorg en liefde uit ebbenhout waren gesneden, waren prachtig om te zien.

Portret van een man
Portret van een man
Het pijl- en boogschieten was een redelijk serieus en kleurrijk gebeuren. Het op zijn paasbest en bontgekleurd geklede publiek moedigde de deelnemers fanatiek aan. Zoals gebruikelijk werd het grasveld waar de wedstrijd plaatsvond, omzoomd door een keur van verkopers van allerlei lekkernijen. De mannen die aan de wedstrijd deelnamen, zaten dan in hun Sundanese klederdracht met gekruiste benen op de grond, een blangkon (hoofddeksel van batikstof zoals oudere Javanen ze graag nog dragen bij feestelijke gebeurtenissen) op hun hoofd en de boog en een pijl in de hand. Naast zich hadden ze een koker liggen met de nog af te schieten pijlen.

Het hele gebeuren met een groot aantal kijkers had nog het meeste weg van een grootscheepse picknick. Je kon aan alles merken dat de mensen gewoon gezellig een dagje uit waren, zich prima vermaakten en bovendien konden dan de laatste dorpsroddels worden uitgewisseld.

Volgende (8) »  Omhoog   ^^  « Vorige (6)