Kleding

Huiskleding: Bron: onbekend

Vooral in de kleinere steden droegen de Europese mannen (en zeker mijn opa), als huiskleding een nette pyama en de oudere dames en oma’s droegen een mooie sarong met witte kebaya. Die sarongs en kebaya’s roken altijd heerlijk, want de vrouwen hadden de gewoonte om in de kledingkast die kleding op te bergen met daartussen melati bloemen.Verder had men in de voorgalerij behalve een tafel met stoelen, ook een 'krossie malês', een ligstoel van rotan, met aan de rechterkant bij de armleuning een opening om er je glas met drinken in te plaatsen. De onderzijde van de ligstoel was van rotanpoten voorzien of vaak genoeg ook van een gebogen stuk rotan aan beide onderkanten, zodat je al liggend kon 'schommelen'. Alle ijzeren bedden in huis waren nagenoeg gelijk en voorzien van een klamboe die in gesloten toestand middels dit 'vliegengaas' de muskieten buiten het bed moest houden als je sliep. Overdag werd de klamboe aan de instapkant van het bed geopend en vastgemaakt door middel van een zilverkleurige haak. Tegelijkertijd zag je dan ook de beddensprei met een rand van haakwerk als versiering.Zij die niet buitenshuis werkten, hielden 's middags tussen 2 en 4 uur hun siësta, die veelal bestond uit een kort slaapje.

In de buurt van Bondowoso te Oost-Java waar ik wat geschenkjes uitdeel:
 

 

 

2  Dagelijks bestaan

Straatverkoopster

Huishoudelijke hulp

Zoals doorgaans het geval was, hadden ook wij een alleenstaande, wat oudere vrouw als inwonende kokkin, die niet alleen dagelijks groente, vlees e.d. op de pasar kocht –  na instructies en het boodschappengeld van mijn moeder te hebben ontvangen –  en het eten kookte, maar daarnaast ook nog allerhande klusjes deed zoals de tuin schoonvegen e.d.

Fuselier KNIL met echtgenote en baboe - Foto: Bronbeek

Als tweede, ook inwonende bediende had men een wat jongere vrouw in dienst die de was deed, het huis dagelijks schoonhield en als er kleine kinderen in huis waren, die naar de kleuterschool bracht en weer ophaalde, plus dat ze dan zo nodig ook kinderoppas was als pa en ma op stap gingen.

In die tijd had iedere woning behalve een badkamer ook een waterput waar de was werd gedaan, het keukengerei werd afgewassen en de bedienden driemaal daags hun bad namen. Bedienden bleven toen jarenlang trouw bij één gezin in dienst, zelfs tot aan hun overlijden.

Loon

Onze bedienden ontvingen maandelijks 5 gulden loon wat eigenlijk meer 'snoepgeld' was want ze hadden toch immers kost en inwoning. Mijn moeder had de gewoonte om ze maandelijks 1 gulden snoepgeld te geven – een lekker hapje of drankje buiten snoepen kostte immers hooguit 5 centen en voor 2 waterijsjes betaalde je 1 cent – en de resterende 4 gulden per maand hield ze in bewaring.
Overigens verdween die gulden aan snoepgeld meer in de magen van ons drie kinderen, want onze Javaanse bedienden wisten ons aardig te verwennen.

Elk jaar – of om de 2 of 3 jaar naar eigen wens – werden de bedienden bij mijn moeder geroepen en konden zij van het aldus opgespaarde geld bijvoorbeeld een mooie 22-karaats gouden ring of armband kopen als appeltje voor de dorst zogezegd. 14- of 18-karaats gouden sierraden kende men in het Nederlands-Indië van weleer niet.

Elektrische apparaten

Verder bestond de televisie toen nog niet en had de middenstand hooguit een eenvoudige radio in huis waar doorgaans de sterke zenders goed te beluisteren waren. Met een draaiknop kon je het geluid goed afstellen, wat te zien was aan een blauw of groen 'kattenoog' dat mooi sloot als je de zender goed op de juiste golflengte had ingesteld.

Een elektrische koelkast was een ongekende luxe; men was meestal in het bezit van een houten koelkist van dezelfde omvang als een doorsnee koelkast van 140 cm hoog met op tweederde hoogte een zinken bodem met waterafvoerpijp. Iedere morgen kwam dan een man met een handkar langs met ijsblokken waar je een kwart ijsblok van kocht, dat je omwikkelde met een juten zak en op de zinken bodem plaatste. Daar bovenop kwamen de flessen frisdrank en in de ruimte onder de zinken plaat konden de groenten e.d. enigszins koel bewaard worden.
Zuinig leven was het parool, dus de flessen frisdrank waren uitsluitend bestemd voor de visite. Wij kinderen moesten het dan maar doen met limonadesiroop. Aangezien de mieren op al die zoetigheid af kwamen, stonden de 4 poten van de koelkist elk in een bakje met water.

Planten en bloemen

Bloeiende hibiscusplant